Etnički definisane teritorijalne autonomije unutar regionalnih država nisu retkost na političkoj karti Evrope. Međutim, razvoj ljudskih prava i mogućnosti njihove zaštite, posebno oblika zaštite prava pripadnika manjinskih etnija, doveo je do toga da se novije regionalističke i autonomaške inicijative ne zasnivaju više na etničkim, već na motivima vezanim za zaštitu pre svega ekonomskih, kulturnih, privrednih, ekoloških, političkih, obrazovnih i drugih interesa građana na određenoj teritoriji. Evropske deklaracije o regionalizmu potvrđuju te navode, pa se tako etnički modeli autonomije ne pominju ni u Evropskoj povelji o regionalnoj autonomiji (1985), niti u nacrtu Evropske povelje o regionalnoj demokratiji (2008). Nastojanje da se izbegnu etničke granice u skladu je sa idejom formiranja etnički fleksibilnijeg evropskog prostora, što Evropska unija u samom temelju svog bića i čini na nivou nacionalnih država. Umesto formiranja etničkih regiona, plan je da se kroz multietničke regione prebrode etničke distance, a kroz srednji nivo vlasti svim manjinama, uključujući i nacionalne, obezbedi bolja i kvalitetnija usluga nego što se to čini u unitarnoj i centralističkoj državnoj organizaciji.
Ni zajedno ne zadovoljavaju uslove za autonomiju: Sandžak sa obe strane srpsko-crnogorske granice
U Srbiji se već nekoliko godina razmatraju modeli predstojeće regionalizacije. Veći broj domaćih stručnih studija govori u prilog ideji formiranja nekoliko novih autonomnih pokrajina ili regiona, ne uzimajući u obzir ili bar ne stavljajući u centar pažnje etničku strukturu prostora. Za vodeće kriterijume ističu se saobraćajna infrastruktura, gravitiranje stanovništva, kulturni identitet, istorijsko nasleđe, broj stanovnika, itd. Kao potvrda toga da se i zvanična Srbija vodi ovim principima može da posluži u Parlamentu izglasan Zakon o regionalnom razvoju, kojim se uspostavlja pet statističkih teritorijalnih subjekata, za koje državni zvaničnici tvrde da će poslužiti pri razgraničavanju u konačnom rešenju regionalizacije.
Jedan deo političke javnosti u zemlji, međutim, smatra da najava regionalizacije koja ne uzima u obzir etničku strukturu stanovništva zapravo znači zanemarivanje interesa etničkih grupa koje u nekim opštinama čine apsolutnu većinu. Takva mišljenja najčešće se vezuju za situaciju Bošnjaka u Sandžaku i Albanaca u Preševskoj dolini, a povremeno se mogu čuti slični zahtevi od strane Mađara na severu Vojvodine, kao i Vlaha u Timočkoj krajini.
Zahtevi etničkih manjina su legitimni i legalni, ali država nije dužna ni po kakvoj osnovi da tim zahtevima udovolji. Iza njih ne stoje evropske deklaracije, ne stoji ni moderan način mišljenja i upravljanja državom, niti vizija boljeg odnosa među etnijama. Udovoljavanjem takvim zahtevima podvlači se i afirmiše ideja života pored, a ne života sa drugim. Tu nijansu previđaju i srpski mediji i politički subjekti koji se površno bave ljudskim pravima, te pružaju podršku takvim idejama smatrajući da čine uslugu i državi i pripadnicima nacionalnih manjina. Jedino što time čine jeste jačanje i manjinskog i većinskog nacionalizma.
Oni koji se zalažu za etničke autonomije u vidu Sandžaka i Preševske doline imaju još jedan problem kad je reč o evropskim standardima. Radi se o preporuci EUROSTAT-a (Kancelarija za statistiku pri Evropskoj uniji) koja kaže da bi region trebalo da se prostire na teritoriji na kojoj živi od 800.000 do 3.000.000 građana (razlozi se vezuju za slabiju ekonomičnost uspostavljanja srednjeg nivoa vlasti na teritoriji koja ima manji broj stanovnika). Prema popisu iz 2002. godine, na teritoriji Sandžaka živi 242.097 građana (Prijepolje – 41.188, Priboj – 30.377, Nova Varoš – 19.982, Sjenica – 34.500, Tutin – 30.054, Novi Pazar – 85.996), dok teritorija Preševske doline prema istom popisu ima ukupno 78.206 stanovnika (Preševo – 34.904, Bujanovac – 43.302). Prema tome, nijedna od ovih oblasti ne ispunjava ni blizu uslov EUROSTAT-a.
Nacionalistima i etnocentristima koji zagovaraju etničke autonomije u Srbiji ostaje da se pozivaju na određeni istorijski momenat u kojem je određena teritorija ili pripadala drugoj državi ili imala nekakav vid autonomije (npr. partizanska autonomija Sandžaka od 1943. do 1945. godine). Istorijski argument daleko je od dovoljnog, ali bar stoji na čvrstim nogama i može da posluži makar u populističke svrhe zagovaračima, za razliku od onih koji misle da se prava pripadnika etničkih manjina štite formiranjem teritorijalnih autonomija, ili onih koji tvrde da je etnička selekcija teritorije i građana u skladu sa evropskim standardima.