|
Plodni bizon
|
 |
« Odgovor #5 poslato: 27.06.2006. 11:16 » |
|
PRIVREDA
I OPŠTI PODACI OPŠTINE PROKUPLJE
Opština Prokuplje prostire se na površini od 759 km2, ima 107 naseljenih mesta. Po pslednjem popisu (2002.god.) Opština ima 48.501 stanovnika što je manje za 3.707 stanovnika u odnosu na popis iz 1991. godine (51.808.).
Po popisu iz 2002. godine ukupan bruto društveni proizvod je 2.881.285 h/din., a po stanovniku 59.408,00 dinara. U 2001. godini ukupan bruto društveni proizvod je 1.945.156.000 h/din., a po stanovnoku 37.700,00 dinara.
Na evidenciji nezaposlenih lica u opštini Prokuplje nalazi se 8.605 lica. Od navedenog broja 6.893 su aktivni tražioci zaposlenja, a 1.712 lica je privremeno nesposobno ili nespremno za rad. Kategoriji mladih (reč je o licima do 27 godina starosti) pripada 1.771 lice. Prvo zaposlenje među aktivnim tražiocima zaposlenja čeka 2.902 lica.
Po popisu iz 2002. godine ukupan broj zaposlenih je 10.699 lica, od tog broja u privredi je zaposleno 6.795 lica
Opština Prokuplje (2002. god.) ima radno sposobno stanovništvo - ukupno 29.415, od toga radno sposobno muško 15.801, a radno sposobno žensko 13.614. Udeo žena u zaposlenosti je 40,6%.
Prirodni priraštaj je negativan: - 241.
Broj zaposlenih na 1000 stanovnika je 221. (godišnji prosek), a broj nezaposlenih je 130.
Zaposleni u preduzećima, zadrugama, ustanovama i drugim organizacijama je 86,3%, a lica koja samostalno obavljaju delatnost je 13,7%.
II PRIVREDNI RAZVOJ OPŠTINE PROKUPLJE
1. Analiza stanja, potencijali i ograničenja
Opština Prokuplje ima status srednje razvijenih opština na nivou Republike, ali stanje u kakvom se trnutno nalaze privredni subjekti opštine ne ide u prilog potvrđivanju tog statusa. Realni pad ukupnog društvenog dohodka, a naročito u industrijskoj proizvodnji, nivo nacionalnog dohodka po stanovniku i ukupan broj zaposlenih, upućuju da ona treba da ima status devastiranog područja Republike.
U prokupačkoj opštini dominirao je društveni metalni i nemetalni kompleks, poljoprivredno-prehrambeni i tekstilni kompleks uz postepeni razvoj privatnog sektora koji se sastojao od malih i srednjih preduzeća i samostalnih zanatskih i trgovačkih radnji.
U privredi Opštine industrija zauzima značajno mesto u čijem okviru posluju privredne organizacije iz oblasti crne i obojene metalurgije: Fabrika obojenih metala, Toplica, metalsko preduzeće, iz oblasti nemetala: Fiaz, Fabrika stakla, Univerzalpromet-Feldspat, iz oblasti tekstilne industrije: Topličanka, Nikodije Stojanović-Tatko, Budućnost, iz oblasti prehrambene industrije: Kompanija Hissar, Prokupac, Milan Toplica, Mlinpromet, iz oblasti drvne industrije: Naš Dom, iz oblasti građevinarstva: Ciglana 7 juli, Berilje, iz oblasti trgovine: Eurokomerc, Rič, iz oblasti ugostiteljstva: Proturs.
U oblasti primarne poljoprivredne proizvodnje posluju: ZZ 1 Maj, ZZ Jastrebac, MV Kooperativa, ZZ Ðurevac, Agrotoplica
Mnogobrojni su problemi sa kojima se suočavaju privredni subjekti Opštine. Počev od problema smanjenja fizičkog obima proizvodnje, iskorišćenosti proizvodnih kapaciteta, upošljenosti radnika, njihovoj slaboj motivisanosti, neadekvatnog odnosa između ukupnog broja upošljenih i u proizvodnji radno angažovanih radnika, problema u organizaciji procesa proizvodnje, obezbeđenju kvalitetnih obrtnih sredstava, problema u održavanju tekuće likvidnosti što privredne subjekte Opštine čine manje atraktivnim u procesu privatizacije.
Mali je broj preduzeća koja su u stanju da obezbede minimum procesa proizvodnje kao što su: Kompanija Hissar, Prokupac, Ciglana 7 Juli, Filcara Tatko, FOM, Mlinpromet, Mlekara Kalča. Znatno je duži spisak preduzeća koja nisu mogla da obezbede redovan proces rada. To su po pravilu preduzeća u društvenoj svojini, ali u poslednje vreme i vlasnički privatizovana preduzeća u kojima se već duži vremenski period proces proizvodnje ili ne odvija, ili periodično, po pravilu u neznatnom obimu. Takva su preduzeća: Naš Dom, Fiaz, Trgopromet, Berilje, Milan Toplica,Kristal, Toplički Motivi.
Sve je više preduzeća u stečaju: Topličanka, Fabrika stakla 9 Oktobar, metalsko Toplica, Prokupljeprojekt, Univerzalpromet.
Kao osnovni ekonomski problem razvoja Opštine izdvajamo nisku ekonomsku osnovu za razvoj, odnosno nedovoljnu akumulativnu i reproduktivnu sposobnost privrede.
Osnovni razvojni potencijali, odnosno faktori od značaja za razmeštaj industrije na području Opštine jesu: industrijska tradicija, izgrađeni proizvodni i infrastrukturni kapaciteti, prirodne pogodnosti za razvoj poljoprivredne proizvodnje kao sirovinske osnove za razvoj prehrambene industrije, prisustvo magistralnih i regionalnih saobraćajnica, blizina tržišta za industrijske proizvode, utvrđene rezerve nemetala i termalnih i mineralnih voda i dr.
Poljoprivreda je na prokupačkom području značajan oslonac razvoja Opštine i značajan činilac egzistencije stanovništva. Zajedničko je za sve u primarnoj poljoprivrednoj proizvodnji da im je trenutno stanje ekonomski narušeno sa tendencijom da se stanje pogoršava koje dobija na intenzitetu, bilo da je reč o korišđenju sopstvenih proizvodnih fondova i potencijala, bilo da je reč o korišćenju i drugih poljoprivrednih potencijala. Međutim, u skladu sa inicijativama društvene zajednice očekuje da će poljoprivreda dobiti svoje mesto koje po značaju zaslužuje i rešenjem vitalnih problema biti važan učesnik razvoja Opštine.
Agroindustrija Opštine je u jednom dužem vremenskom periodu u zaostajanju. Preduzeća iz te oblasti imaju značajan poslovni i tržišni renome, ali godinama posluju sa znatnim ekonomskim i finansijskim teškoćama. Preduzeća se moraju konsolidovati i programski i tehnološki i finansijski, s obzirom na broj upošljenih i relativno dobre i zdrave tehničke kapacitete. Ona ima mogućnosti daljeg razvoja i kroz postojeća i kroz nova preduzeća, ali koncepcijski treba da se usmeri na proizvodnju zdrave hrane i pića i napitaka, jer ona sve više dolazi do izražaja i na svetskom i na domaćem tržištu.
Prerada obojenih metala se karakteriše visokim stepenom zastarelosti svoje opreme i u velikom je ekonomskom zaostajanju. Razvoj ove grane je moguć na modernizaciji tehnološke opreme, čvršćem partnerskom povezivanju sa sirovinskom i prerađivačkom industrijom i usmerenjem svoje proizvodnje na svetsko tržište.
Tekstilna industrija prokupačke opštine se nalazi u vrlo nepovoljnom položaju. Iz tih razloga "Topličanka" kao najznačajniji kapacitet te grane je u stečajnom postupku, dok je preduzeće "Budućnost" prestalo sa radom i prodato je kupcu iz druge privredne delatnosti. Dalji razvoj ove grane zavisiće u mnogome od rešavanja problema same tekstilne industrije i Republike. Ukoliko se tu pronađu rešenja dalji razvoj tekstilne industrije Opštine treba da se odvija u smeru privatizovanja i finansijsko-poslovnog ozdravljenja "Topličanke" i daljeg razvoja programa filca i igličastog itisona u preduzeću "Tatko".
Spoljnotrgovinska razmena privrede Opštine je u ozbiljnom zastoju u odnosu na prethodne godine. Ostaje kao uteha činjenicada je ona prilično uravnotežena sa stanovišta odnosa uvoza i izvoza. Najznačajniji izvoznik prokupačke privrede je FOM i u 2004. godini preduzeće je izvezlo svoje proizvode u iznosu od 4.393.861,00$. Izvozni proizvodi su bakarne trake i valjani limovi od bakra i njegovih legura. U 2005. godini Kompanija Hissar je planirala 1,8 miliona eura i za prvih pet meseci je izvezla oko 580 hiljada eura i svrstava se u grupu najznačajnijih izvoznika privrede Opštine. Glavni izvozni proizvodi su proizvodi od voća, povrća i čokoladni proizvodi.
Najznačajniji uvoznici u prokupačkoj opštini su Eurokomerc i Kompanija Hissar i u 2004. godini je uveženo za 4.802.994,00$.
2. Analiza i karakteristike privrednih subjekata po vlasničkoj strukturi
Sektor privrednih aktivnosti u ekonomskom prostoru Opštine možemo prikazati u dve osnovne celine s obzirom na vlasničku strukturu, i to:
privredne subjekte društvenog sektora, i
privredne subjekte privatnog sektora.
Privredni subjekti društvenog sektora su nasleđeni iz bivše države sa snažnim potencijalom i koji su zapošljavali oko 80% uposlenog stanovništva. Preduzeća su bila podeljena u nekoliko osnovnih i najvažnijih grana: industrija metala i nemetala, poljoprivredno prehrambena industrija, tekstilna industrija u okviru kojih su delovala velika i snažna preduzeća sa velikim brojem upošljenih.
Neka od tih preduzeća,iz spomenutih oblasti,su raspolagala sa kvalitetnom tehnologijom kao na primer Topličanka, FIAZ, FOM, koja su bila značajna preduzeća na prostorima bivše Jugoslavije.
U sektoru poljoprivredno-prehrambene proizvodnje vredno je spomenuti Kompaniju Hissar kao i druga prehrambena preduzeća (Prokupac,Milan Toplica) i poljoprivredne organizacije u primarnoj poljoprivrednoj proizvodnji.
Uvelikom broju ovih preduzeća, ratne posledice i gubitak tržišta su bile pogubne za njihov rad i opstanak do procesa privatizacije. Privatizovan je manji deo u odnosu na ukupne kapacitete bivše industrije u društvenom vlasništvu.
Industrija privatnog sektora je, moglo bi se reći, u začetku i verujemo da će u formi srednjih i manjih privatnih preduzeća doći do formiranja privatne industrije u sektoru prerađivačke, metalne i nemetalne industrije, prehrambene, tekstilne i industrije građevinskog materijala.Jer, resursi sa kojima Opština raspolaže su značajni i jedino se mogu aktivirati kroz formiranje efikasne privatne industrije u svim segmentima, što bi povoljno delovalo na razvoj Opštine. Prepoznatljivije aktivnosti razvitka privatne industrije možemo planirati i očekivati u dva smera, i to:
stranim i domaćim ulaganjima u aktiviranje prirodnih resursa, i
uspešnom privatizacijom postojećih, velikim radom stvorenih kapaciteta društvene svojine što bi moglo da apsorbuje po nekim procenama oko 20% postojeće nezaposlene radne snage na području Opštine.
U snagu ekonomskog sektora, možemo ubrojiti nekoliko faktora, kao što su: dostupna radna snaga sa konkurentnom cenom rada koja ima tradiciju i iskustvo u proizvodnji,takođe industrija, sa većinom čistim ekološki neškodljivim proizvodnim procesima, locirana na zadovoljavajućem geostrateškom položaju sa raspoloživom zadovoljavajućom infrastrukturom, kao i potencijal u resursima i kapacitetima neprivatizovane industrije.
Slabosti u sektoru industrije društvenog vlasništva , one su opšte poznate i možemo ih svrstati u nekoliko osnovnih karakteristika: višak zaposlenih, nekonkurentnost na tržištu, zastareli način upravljanja, nedostatak obrtnog kapitala, nedostatak novih tehnologija i novih proizvodnih programa,te državno vlasništvo. U privatnom industrijskom sektoru, glavne slabosti su nedovoljno snažan menadžment, nedostatak novih proizvodnih programa, nedovoljno okretanje prirodnim resursima Opštine, ukupno mali broj industrijskih kapaciteta.
U slabosti prokupačke privrede se svakako može uključiti činjenica da nijedno prokupačko preduzeće nema evropske sertifikate kvaliteta i primenljivost evropskih standarda mada ih je nekoliko u postupku dobijanja (Kompanija Hissar, Prokupac, FIAZ, Milan Toplica).
Mogućnosti za industrijski opštinski razvitak možemo uočiti u nizu objektivnih faktora koji mogu i trebaju dovesti do industrijskog razvitka manjih i srednjih preduzeća industrijskog karaktera u metalnoj, prehrambenoj, industriji nemetala, a sve kroz međusobne aktivnosti razvitka malih i srednjih preduzeća koristeći komparativne prednosti Opštine, koristeći i uvodeći inovacije i nove tehnologije, te koristeći modele i iskustvo već razvijenih regija zemalja članica Evropske Unije.
Prepreke za razvitak u privrednom sektoru su posebno teško savladive zbog niza faktora, a prvenstveno u njih možemo ubrojiti sporu i loše sprovedenu privatizaciju, sve prisutniju stranu konkurenciju, nezainteresovanost državnih struktura za potporu domaćoj industriji i proizvodnji, neadekvatan obrazovni sistem, dugogodišnji tehnološki zaostatak za konkurencijom, nepoznavanje i nepostojanje privrednih standarda Evropske Unije i nepovoljni finansijski uslovi investiranja i kreditiranja proizvodnog sektora.
3. Analiza i ocena stanja privrednih subjekata po najvažnijim granama
Agroindustrija
Izuzetne klimatske pogodnosti područja Toplice uticale su na stvaranje tradicije, pre svega u voću i grožđu, ali i povrću. Na toj osnovi razvila se relativno snažna prehrambena industrija i industrija alkoholnih i bezalkoholnih pića, u okviru koje su tri najznačajnija preduzeća: Kompanija Hissar, Prokupac i Milan Toplica.
Kompanija Hissar. Od svog nastanka posluje sa znatnim finansijskim teškoćama. Poseduje instalisane kapacitete za 16h/tona gotovih proizvoda ali se danas koriste daleko ispod svog optimuma. Krajem 2003. godine zbog nagomilanih, posebno subjektivnih, problema, prestaje sa proizvodnjom sve do polovine 2004. godine od kada sa novim rukovodstvom ponovo pokreće proizvodnju koja je sada u stalnom usponu. U preduzeću je bilo zapošljeno 832 radnika a trenutno radi 560 radnika. Kompanija se nalazi u procesu restruktuiranja. Uspešno je sprovela Socijalni program za zbrinjavanje viška 254 radnika u okviru koga je radnicima isplaćeno 45 miliona dinara odobrenih od strane Vlade Republike Srbije.
Prokupac AD. Raspolaže sa preko 900 vagona modernog smeštajnog kapaciteta, opremom za preradu grožđa i šljive i dvema linijama za flaširanje pića. Tehnički kapacitet punjenja pića iznosi oko 4.000 tona godišnje koje danas ni izbliza ne koristi (oko 30%). Proizvodnja se uglavnom realizuje na domaćem tržištu dok se 15-20% realizuje na inostranom tržištu i to uglavnom u Nemačkoj i SAD. Od juna 2004. godine preduzeće je privatizovano. U preduzeću je ukupno zapošljeno 194 radnika, a radno je angažovano 154 radnika.
Milan Toplica AD. Registrovano je za proizvodnju i promet mineralne vode i osvežavajućih bezalkoholnih napitaka sa sedištem u Tularu, opština Prokuplje. Komercijalna eksploatacija izvora mineralne vode otpočela je još 1929. godine a 1933. godine na međunarodnim izložbama u Londonu i Parizu voda iz Prokuplja osvojila je "Grand pri" za kvalitet. Raspolaže sa dva izvora mineralne vode kapaciteta 5,5 i 30 lit/sek. Zbog nagomilanih problema tokom 2002. godine prestala je sa proizvodnjom. U 2003. godini fabrika je privatizovana i u toku je potpuna tehničko-tehnološka rekonstrukcija sa znatno povećanim kapacitetom i poboljšanim asortimanom proizvoda. Očekuje se da krajem godine fabrika ponovo otpočne sa procesom proizvodnje.
Tekstilna industrija
Nikodije Stojanović "Tatko" DP. Preduzeće za proizvodnju filca i grebena upošljava svoje kapacitete sa oko 30%, a ostvaruje planiranu proizvodnju sa oko 70%. Sprovelo je Socijalni program po kome je preduzeće napustilo 58 radnika koji su isplaćeni sa 10 prosečnih bruto plata u privredi Republike. U preduzeću je ukupno 151 radnk i svi su radno angažovani. U toku 2005. godine očekuje se uspešna aukcijska prodaja preduzeća, pre svega što preduzeće ima potencijalnog strateškog partnera i što je uspešnom realizacijom Socijalnog programa znatno smanjila broj upošljenih radnika.
Topličanka DP u stečaju. Topličanka je preduzeće za proizvodnju pamučnog prediva. U punoj proizvodnji preduzeće je zapošljavalo oko 1.100 radnika, a u momentu stečaja zapošljavalo je 640 radnika. Izvršena je procena likvidacione vrednosti imovine preduzeća uz korišćenje profesionalnih standarda za ovu vrstu posla, i procenjena vrednost celokupne imovine je 189,6 miliona dinara. Prva raspisana licitacija je sprovedena neuspešno. Očekuje se okončanje stečajnog postupka u drugoj polovini 2005. godine
Industrija prerade obojenih metala
FOM DP. Preduzeće je u 2004. godini proizvelo 1.605 tona valjanih traka i limova što je za 32% manje u odnosu na 2003. godinu. Planom za 2004. godinu predviđena je proizvodnja od 3.200 tona gotovih proizvoda. Za domaće tržište je proizvedeno 696 tona a za strano tržište 910 tona proizvoda. Iskorišćenost kapaciteta je nedopustivo nisko i iznosi 20-25%. Preduzeće zapošljava 556 radnika, a rdno je angažovano oko 500 radnika. Utvrđen je višak 230 radnika. Preduzeće ima urađen finansijsko-poslovni program za ekonomsko ozdravljenje fabrike. Preduzeće je imalo dve neuspešne aukcijske prodaje.
Industrija nemetala
FIAZ AD. Preduzeće je registrovano za proizvodnju azbestnih pločica, feroda i azbestnog prediva. Preduzeće je u 2004. godini ostvarilo proizvodnju sa 44% u odnosu na 2003. godinu, odnosno 26% manje u odnosu na plan za 2004. godinu. U preduzeću je ukupno zapošljeno 450 radnika a radno je angažovano 230 radnika. Na drugoj aukcijskoj prodaji preduzeće je aprila 2003. godine prodato i od tada posluje kao privatizovano preduzeće. Tokom cele . godine AD FIAZ posluje uz velike organizacione probleme, pre svega na relaciji radnici-većinski vlasnik. Oni su posebno eskalirali krajem . godine i manifestovali se kroz česte proteste i obustave rada. Usledio je zahtev Agenciji za privatizaciju za poništenje-raskid kupoprodajnog ugovora zbog neispunjenja stečenih obaveza većinskog vlasnika. U toku je postupak kod nadležnog Trgovinskog suda za brisanje iz registra većinskog vlasnika i vraćanja statusa preduzeća u pređašnje stanje.
Građevinarstvo
Berilje AD. U preduzeću je ukupno zapošljeno 65 radnika i isto toliko je bilo radno angažovano u 2004. godini. Vrednost izvršenih građevinskih radova u 2004. godini je za 40% manja u odnosu na izvršene radove u 2003. godini. Poslovanje preduzeća se odvijalo tokom cele . godine uz značajne finansijske probleme. Poslovanje karakterišu i znatno poremećeni odnosi unutar preduzeća, a posebno na relaciji radnici-poslovodstvo preduzeća. Kao posledicu imamo zahtev manjinskih akcionara AD Berilje prema Agenciji za privatizaciju za raskid Ugovora o kupovini preduzeća zbog neispunjenja ugovornih obaveza od strane većinskih akcionara.
IGM 7 Juli, Mala Plana. Jedno je od retkih preduzeća koje iskorišćava svoje kapacitete preko 50%., odnosno iskorišćenost kapaciteta je oko 75%. U 2003. godini ostvarena je proizvodnja na nivou plana za tu godinu, dok je u 2004. godini proizvodnja manja za 25%. Za prva tri meseca 2005. godine ostvarena je proizvodnja na nivo ostvarenja iz prethodne godine.
Trgovina
Eurokomerc DOO. Eurokomerc je društvo sa ograničenom odgovornošću registrovano registrovano za unutrašnju i spoljnu trgovinu. Preduzeće zapošljava 31 stalnih radnika različite kvalifikacione strukture za obavljanje poslova trgovinske delatnosti. Preduzeće zapošljava još 48 radnika po posebnom Ugovoru o obavljanju zajedničkih poslova. Glavni menadžment tim preduzeća radi više godina, veoma je sposoban, preduzetan i poseduje znanje u oblasti kojom se bavi. Preduzeće ima dobar poslovni ugled koji je postignut visokom poslovnošću zapošljenih, visokim kvalitetom usluge. Program trgovinskog poslovanja se sastoji od najosnovnijih trgovinskih proizvoda gde dominiraju prehrambeni proizvodi i prodaja proizvoda "sve za 1 euro". Preduzeće posluje kao veoma uspešna firma. Preduzeće je u 2004. godini ostvarilo ukupan prihod u poslovanju u iznosu od 166.576.950,00 dinara i po odbitku ukupnih rashoda preduzeće je ostvarilo neto dobit u iznosu od 13.936.668,00 dinara.
Na teritoriji Opštine posluje još nekoliko manjih uspešnih trgovinskih preduzeća u privatnom vlasništvu koja zapošljavaju još oko 70 radnika.
RIč. Trgovinsko preduzeće je registrovano u 1992. godini za poslove trgovine na veliko i malo. Zapošnjava 110 stalnih radnika i 20 radnika na određeno vreme i spada u jedno od najznačajnijih preduzeća Topličkog okruga u svojoj oblasti. Preduzeće je u 2004. godini ostvarilo ukupan promet u iznosu od 340 miliona dinara dok je za prvih pet meseci 2005. godine ostvarilo promet u iznosu od 230 miliona dinara. Raspolaže sa značajnom pokretnom i nepokretnom imovinom. Preduzeće uspečno posluje, ima dinamičan razvoj i ima mogućnosti daljeg razvoja.
Turizam i ugostiteljstvo
U opštini Prokuplje privredni subjekti turizma i ugostiteljstva Proturs) nisu uspeli da postanu značajnija privredna delatnost koja bi u strukturi privrede Opštine imala važnije mesto.
Pored privatizovanog preduzeća Proturs, koje je u ozbiljnom ekonomskom padu u Opštini postoji veći broj onih radnji (uglavnom su locirane u Prokuplju) koje sačinjavaju bifei i kafići, ali u kojima je zapošljeno samo po nekoliko radnika. To su ustvari sve privatne male radnje.
III PROCES PRIVATIZACIJE I NJENI DOSADAŠNjI REZULTATI
Tranzicija privrede sagledana je kao prvi i najvažniji korak, kao čvrsto usvojen stav da ovaj proces mora da sadrži sve dimenzije ekonomskih, političkih, pravnih ali i socijalnih promena u svakom preduzeću, kao i nove odgovornosti, ekonomske i društvene, prema sebi, neposrednom okruženju, pa time i društvu u celini. Suština i cilj je u definitivnom ukidanju anonimnosti kapitala i statusnoj i svojinskoj transformaciji i sanaciji fabrika, organizovanju i pokretanju proizvodnje i postojanje socijalne sigurnosti radnika.
Na tim osnovama je pokrenut tranzicioni proces čija je osnovna odrednica proces privatizacije.
Najznačajnija privredna preduzeća, u opštini Prokuplje, koja su privatizovana su: FIAZ, FOM, Ciglana 7 Juli, Berilje, Prokupac, Proturs, Kristal i još nekoliko manjih preduzeća. Postupkom privatizacije obuhvaćeno je oko 1.400 radnika.
Predhodnom analizom o predstavljanju najznačajnijih preduzeća po privrednim oblastima konstatovano je da u tim preduzećima ima i previše ekonomskih i socijalnih problema nastala zbog neispunjenja obaveza stečenih iz Ugovora sa Republičkom agencijom za privatizaciju, obaveza prema konceptu o razvoju preduzeća i obaveza prema radnicima. Problemi su se gomilali svakodnevno tako da je u mnogim preduzećima pokrenut postupak za raskid Ugovora o privatizaciji (FIAZ, Berilje, Ciglana 7 Juli, Kristal) i konstatacija je da se postupak privatizacije sprovodi sporo i sa manje uspešnih rezultata čime se nije doprinelo snažnijem razvoju Opštine. Privatizacija nije išla željenim tokom, što zbog kadrovske neorganizovanosti da se izađe na tender, što zbog prezaduženosti preduzeća koja se prodaju, kao i zbog izvesnih nedostataka Zakona o privatizaciji.
Za razliku od takvih preduzeća sasvim je drugačija situacija kod malih i srednjih preduzeća (Eurokomerc, Mlinpromet, Mlekara Kalča, Alpro, Olimpik) koja su nastala kao privatna od osnivanja. To su preduzeća u privatnom vlasništvu koja konstantno ostvaruju proizvodnju u granicama planiranog obima i imaju visok stepen iskorišćenosti kapaciteta i upošljenosti radne snage.
Posle realizovanog dela procesa privatizacije u prokupačkoj opštini, nameće se da su mnogi učesnici i nosioci privatizacije, zbog različitosti saznanja o procesu privatizacije, u ozbiljnim zabludama sa ovim pitanjem, odnosno da se nije razumeo proces promena vlasničke strukture a da toga nisu bili svesni. Mnogi su bili u uverenju da će svakom biti bolje samim pristupom privatizaciji, krilo se lažno uverenje kako će svi biti bogatiji, da će biti daleko manje ekonomske nepravde, da će nosioci privatizacije obrazovani po socijalističkom modelu, sposobni ljudi biti bogatiji od onih drugih. Ovakva uverenja nisu istovremeno praćena saznanjima o teškoćama koje nosi ovaj proces i nekim potpuno drugim vrednostima i standardima koji su neodvojivi deo privatnog vlasništva. Građani više od pedeset godina nisu imali gotovo nikakav kontakt sa privatnim vlasništvom, pa su u tom pogledu ostali uskraćeni da osete svu "slast i gorčinu" vlasništva. Sada oni vide priliku da će se pojaviti kao nosioci privatnog vlasništva, gde time dobijaju potvrdu vlasništva, ekonomsku legitimaciju, uvereni da će im zbog
toga biti bolje. Ljudi žele da se provere i potvrde kao vlasnici, preduzetnici, menadžeri i slično, pri tome zaboravljaju da može doći i do ekonomskih padova i velikih razočarenja.
IV NEISKORIŠĆENI POTENCIJALI I TEŽIŠTE RAZVOJA
Sve analize usmerene ka skladnijem i aktivnom razvoju Opštine su pokazale da na području opštine Prokuplje postoje ljudski i materijalni resursi koji omogućuju njen razvoj, a koji nisu u dovoljnoj meri iskorišćeni.
Vrednujući indikatore i trendove razvoja dodatnim kriterijumima izvršena je selekcija potencijala o kojima bi se trebalo voditi računa prilikom izrade strategije opštinskog razvoja. Ti ključni potencijali su, u nastavku, poređani prema značaju za budući razvoj, ali redosled ne isključuje druge potencijale-oni se međusobno dopunjuju kako bi se sačinila minimalna celina koja bi bila nužno obuhvaćena strategijom opštinskog razvoja.
Voda je ključni prirodni resurs budućnosti, ne samo za ove krajeve.Taj prirodni dar treba zadržati na ovom prostoru da bi se višestruko mogao iskoristiti za razvoj. Voda mora biti razmatrana kao sveukupni višenamenski razvojni faktor. Opština je izuzetno bogata pitkim, mineralnim i termalnim vodama i formulisanjem strategije korišćenja, uz integralno upravljanje njima, moralo bi biti prvi korak u daljem osmišljavanju Opštine.
Razvoj agro kompleksa zasnovanog na plodnom tlu, broju sunčanih dana i kontrolisanoj upotrebi vode kao i srazmerno očuvanoj životnoj sredini omogućuje da se pruži mogućnost specifične proizvodnje hrane, ne samo za potrebe stanovništva Opštine , nego i gravitirajućih područja, a u nekim proizvodima za izvoz znatno izvan granica zemlje. Agrarnu politiku treba postaviti na nove osnove- ključnim odlukama o agrarnom minimumu i socijalnoj sigurnosti poljoprivrednog stanovništva, koji bi omogućili okrupnjavanje poseda ali i opstanak manjih gazdinstava. Seoska naselja treba voditi ka urbanizaciji i izgradnji svih elemenata infrastrukture,uključujući centre za tehničku, finansijsku i drugu podršku njihovom opstanku i razvoju sa konačnim ciljem dobijanja znaka kvaliteta na proizvodima sa područja.
Državna industrija opštine Prokuplje pre devedeset-tih godina bila je jaka i zadovoljavala je visoke standarde kvaliteta. Značajna finansijska sredstva uložena u razvoj privrede Opštine nepovratno su propala u procesu neinvestiranja. Ne upuštajući se u raspravu o konceptu privatizacije i gotovo nemerljivim posledicama rata i ekonomskih sankcija učinjenih privredi Opštine, očito je da su neke vrednosti još uvek prisutne i mogu se iskoristiti za dalji razvoj. U prvom redu reč je o tehničkim znanjima i sposobnostima koje poseduje radna snaga Opštine, a zatim o urbanizovanim površinama, izgrađenoj industrijskoj infrastrukturi i objektima s devastiranom opremom. Nužna dodatna ulaganja, uz novo osmišljavanje proizvodne orjentacije, u najvećem broju slučajeva bila bi manja od novih investicija na novim lokacijama.
Mineralni resursi nisu u dovoljnoj meri istraženi, a samim tim ni dovoljno iskorišćeni. Njihova nedovoljna geološka,rudarska, hemijsko-tehnološka i ekonomska istraženost ne omogućava sistematsko korišćenje. Dosada su obuhvaćeni glavni među poznatim potencijalima (feldspat, liskun ligmatit, kvarc, gvožđe), ali je za njihovo sistematsko korišćenje potreban ozbiljniji fond za mineralna istraživanja.
Turizam i ugostiteljstvo svakako predstavljaju jednu od ozbiljnih razvojnih mogućnosti. Neke od geoloških, prirodnih i kulturno-istorijskih i tradicionalnih vrednosti, međutim, ostaju (stalno i bez razloga) izvan ponude.Opštinska strategija razvoja ove delatnosti je, čini se, nužna, a njen sastavni deo mogao bi biti Web-site s digitalizovanim lokacijama, fotografijama i kalendarom događaja.
Broj i struktura stanovnika, iako predstavljaju osnovicu za bilo kakvo ozbiljnije planiranje razvoja, dosada su ostajali bez celovite analize. Bez njih nije moguće definisati osnove razvojnog cilja- nivo društvenog proizvoda koji se želi postići, teško je utvrditi socijalne potrebe stanovništva i voditi brojne druge razvojne politike. Posebno istraživanje demografske slike i tendencija na području Opštine čini se nužnim, čak pre izrade strategije razvoja.
Kao podsticaj razvoja poljoprivrede u 2003. godini ustanovljena je nagrada koja se dodeljuje najuspešnijim privrednicima u opštini. Ovo priznanje u vidu plakete dodeljuje se na dan gradske slave "Svetog Prokopija". Do sada ta priznanja su dobili 2003. godine Miodrag Cvetković - Miša, vlasnik preduzeća "Eurokomerc" iz Prokuplja i 2004. godine Dragiša Milovanović vlasnik preduzeća "Mlin Promet" iz PRokuplja.
V PRIPREMLJENI PRIVREDNI INVESTICIONI PROGRAMI RAZVOJA OPŠTINE
Primarna poljoprivredna proizvodnja
Podizanje 100 ha dugogodišnjeg zasada šljive Stenlej na površini od 100 ha za razvoj sirovinske osnove u Kompaniji Hissar
podizanje dugogodišnjeg zasada višnje na površini 15 ha u MV Kooperativa, Resinac
Nabavka 200 krava muzara za proizvodnju sirovog mleka u Mlekari Kalča.
Agroindustrija
Modernizacija linije konditorskih proizvoda sa zaokruženjem ekonomske poslovne konsolidacije Kompanije Hissar
Izgradnja i opremanje destilerije u Prokupac AD
Uvođenje linije za proizvodnju plastičnih boca i njihovo punjenje vodom i gaziranim bezalkoholnim pićima
Obojena metalurgija
Modernizacija i prestruktuiranje procesa proizvodnje i asortimana proizvoda u DP FOM
Drvna industrija
Izgradnja i opremanje fabrike za proizvodnju baštenskih stolica i baštenskih garnitura za izvoz
VI DUGOROčNA VIZIJA PRIVREDNOG RAZVOJA OPŠTINE
Opština Prokuplje nema urađen dokument dugoročnog strateškog plana razvoja opštine. Poslednji takav dokument je rađen davne 1991. godine koji u sadašnjim uslovima može da se smatra zastarelim.
Na jednoj od poslednjih sednica Skupštine opštine Prokuplja Predsednik opštine je predložio sastav Koordinacionog tima sa zadatkom izrade Dugoročnog Strateškog plana održivog razvoja Opštine sa rokom izrade 18 meseci. Radi premošćavanja vremenske distance takođe je predloženo i prihvaćena je izrada skraćena verzija plana, odnosno izrada Akcionog plana razvoja opštine Prokuplja u kratkoročno roku tri godine čija je izrada u toku.
|
