Demokratizacija države podrazumeva poštovanje postignutih standarda ljudskih prava, unutar kojih su i kolektivna prava i slobode – kroz političko-pravna, ekonomska, informativna, kulturna, religiozna i jezička prava i slobode. Radi približavanja vlasti građanima i omogućavanja njihovog delotvornog učešća u javnom životu, ali i u cilju prevazilaženja relacija “centar-periferija”, “metropola-unutrašnjost”, “većina-manjina”, “prvi-drugi”, “mi-oni” itd, to i pristup konstitucije ne počiva na unitarnom modelu države, broju pripadnika jednog naciona ili većinske religiozne opredeljenosti, već na građansko-sekularnom (otvorenom i integracijskom) obliku društvenog organizovanja i povezivanja svih njegovih elemenata.
Decentralizacija Srbije, kao razvojni trend ka demokratizaciji trećim nivoom vlasti, podrazumeva formiranje regiona i teritorijalno-personalno-kulturnih autonomija radi ostvarenja društvenog koncepta kojim se građanima omogućava prvi plan svake društvene aktivnosti.
Regionalizacija Srbije će uslediti samo u slučaju da se aktivira princip delovanja posebnosti, naspram principa opštosti. Odnosno, u Srbiji sledi strukturna promena (teritorijalna, ali i funkcionalna – po horizontalnom i vertikalnom pristupu) koja će poštovati organizovanost odozdo na gore. Time se podstiče, istovremeno, kako veći stepen odgovornosti za konkretne inicijative i planove na regionalnom/lokalnom nivou, tako i preduzetnički impuls građana i novih formi institucionalne organizovanosti u cilju formiranja pozitivnog tipa lokalne zajednice a na dobrobit samih građana koji su subjekti (kreatori i korisnici) novog društvenog koncepta.
Dodatna prednost ovog koncepta ogleda se u stvaranju većih mogućnosti kontrole postojećih grupa (političkih, privrednih, kulturnih i drugih elita), ali i zaštite svake drugosti koja mora da ima ravnopravni status. Tek ovakvim pristupom uređenju vlasti i upravljanja može se nivelisati odnos između centra moći i unutrašnjosti. Takođe, ovom reorganizacijom vlasti, kao civilizacijskim pravcem razvoja, revalorizovaće se značenje autonomnosti i izvornosti kompetencija i samouređenja lokalne zajednice, tim pre što savremena iskustva ukazuju da sa razvijanjem društva jača lokalna i regionalna vlast. Stoga se o većem stepenu demokratizacije društva može da govori kada su instituti i organi koji donose odluka na dohvat građanima, jer je tada moguće da se kreira život prema njihovim interesima, tj. kroz interesnu participaciju kao vid savremenog organizovanja i delovanja.
Savremena demokratska saznanja zahtevaju prevrednovanje pojma region, po njegovoj sadržinskoj osnovi. On se mora shvatiti kao politički pojam, a ne kao administrativna odredba – jer je tada reč o dekoncentraciji. Dakle, region u savremenom značenju ima državotvoran, konstitutivni značaj, pošto tada nije po sredi transmisioni sled delovanja vlasti – kada i dalje dominira državni monopol i logika unitarnog političkog protekcionizma. Ovakva forma decentralizacije je ishodište i uslov integracije onih sredina koje su multikulturne i multietničke.
Jovan Živković, Kritika političke prakse, Centar za regionalnu politiku, Niš, 2007, str. 128-130.
(Deo teksta iz naslova “Okvirni pristup za izradu platforme regiona Južna Srbija”)
