DIFFERENTIA

Odnos Vojvodine i regiona centralne Srbije

Govoriti o regiji kao privilegiji možda bi bilo ispravno u nekoj nedemokratskoj zemlji, daleko od težnji ka evropskim integracijama. Ali u zemljama Evropske Unije regija nije privilegija već državna obaveza kojom pojedince (decentralizovani subjekt) približava vlasti i odlučivanju o sopstvenom pitanju u zajednici. Ako stvari ovako postavimo, i imamo u vidu to što u na području Vojvodine postoji autonomna tradicija, te kulturna specifičnost (koja je opet zavisila upravo od istorije Vojvodine kao zaštićenog područja, kao autonomije), i dalje neće biti dovoljno da kažemo kako jedan građanin unutar Srbije ne bi trebalo da ima prava da zaštiti svoje interese i ostvaruje građansku slobodu koju ima (ili bi imao) građanin Vojvodine kao regije, ili u onoj meri u kojoj bi ovaj drugi građanin imao. Složili bismo se sa stavovima da Vojvodina «zaslužuje» viša ovlašćenja od potencijalnih regiona u centralnoj Srbiji i zaštitu sopstvenih interesa jedino u slučaju da je dobijanje regionalnih ingerencija privilegija, a ne osnovno ljudsko pravo u građanskim zajednicama, te obaveza svakog demokratskog društva i demokratske države.

Nešto drugo je problem, na čemu insistira aktuelni politički establishment u Beogradu, kao i takozvani stručni timovi koji se bave pitanjem regionalizacije ostatka zemlje. Kaže se da je u duhu demokratskog društva da se građani izjasne o tome da li žele da se na njihovoj teritoriji formira regija, te da sami potegnu inicijativu. Tako bi se izbeglo nametanje građanima nečeg što oni eventuelno ne bi želeli, što bi oni smatrali nepotrebnim ili nepoželjnim. Ujedno, takva inicijativa imala bi na čelu ljude koji bi razumeli problem ili pitanje regionalizma, te bi i pri formiranju regiona mogli da preuzmu one obaveze koje nastaju kad se takva teritorijalna organizacija bude uspostavila. Takođe, ovaj proces je moguće sprovoditi u etapama, sukcesivno, formiranjem određenih regionalnih institucija koje bi na sebe uzimale određene obaveze u delokrugu mogućeg regiona čije su granice (teritorija) i dalje prepuštene građanima, a ne unapred određene.

Međutim, prepustiti građanima da sami odlučuju o tome najpre da li je njima potrebna posebna teritorijalna jedinica kao što je region, kao instrument za decentralizaciju moći i ravnopravni (a ne ravnomerni) regionalni razvoj, ukazuje na to da centar moći (Beograd):

1) Ne smatra da je regionalizam potreban u državi u kojoj postoji odnos u standardu 1:22 u korist centra moći spram neregionalizovanog i ugroženog područja.

2) Region vidi kao privilegiju pametnijih, vrednijih, onih koji se odavno bore i koji su odavno zaslužili to što se zove regijom, te koji su zaštitili sebe od Centra.

Sve to ne znači da je potrebno sprovesti naprasno regionalizaciju odozgo, već da je potrebno raditi na tome da se jako brzo formiraju regionalne institucije na teritoriji sva tri (ili četiri) moguća regiona u sadašnjoj centralnoj Srbiji. U isto vreme trebalo bi više govoriti o tome šta region pruža, čime bi država pokazala da je zainteresovana da se decentralizuje, i razvije i druge teritorije, a ne samo centar. Koliko je takvih (informativnih) emisija bilo na javnom servisu odnosno državnoj televiziji od petooktobarske revolucije (pre tog datuma ne vredi govoriti o politici na ovim prostorima)? I konačno, država (vlast) je dužna da formira region; time bi oni koje je na izborima birao građanin centralne Srbije da sprovodi njegove interese - dokazali da to zaista i rade.

Aleksandar Kekenj, Differentia